معماری منطقه گرم مرطوب

آموزش » طراحی معماری
معماری منطقه گرم مرطوب

اقلیم گرم و مرطوب :

شرایط اقلیمی :

این منطقه اقلیمی در امتداد یک نوار ساحلی باریک و نسبتاً طولانی است که از اروند رود ،( جنوب غربی استان خوزستان ) ، شروع و به خلیج گواتر ،(جنوب شرقی استان سیستان و بلوچستان ) ختم می شود.

مهمترین مشخصه این اقلیم هوای گرم و چسبنده و وجود رطوبت دایمی است . رطوبت هوا در طول تمام فصول سال بالاست . ابر غلیظ و بخار آب موجود در هوا ، چون فیلتری در مقابل تابش مستقیم آفتاب عمل می کنند ، در نتیجه تابش مستقیم آفتاب تقلیل می یابد و بیشتر آن به صورت پراکنده تابیده می شود. اما در عین حال ، ابرها در شب از بازتاب حرارت زمین جلوگیری می کنند . رطوبت موجود در هوا توأم با حرارت معتدل و بارندگی فراوان ، محیط مساعدی برای رشد گیاهان فراهم ساخته است . پوشش گیاهی زمین از اشعه منعکس شده و همچنین از گرم شدن سطح زمین می کاهد . معمولاً سرعت بادها کم ومتغیر است ، اما تقریباً جهت ثابتی دارند.

کلیات شرایط اقلیمی این منطقه به شرح زیر می باشد : 

1)    « میزان ریزش باران سالیانه بسیار اندک ، اغلب بارندگی در فصول پائیز و خصوصاً زمستان . 
2)    رطوبت هوا بسیار زیاد در تمام فصول سال .
3)    هوا بسیار گرم ومرطوب در تابستان و معتدل در زمستان . 
4)    اختلاف کم درجه حرارت بین شب و روز .
5)    شور بودن آبهای زیر زمینی در اکثر مناطق .
6)    پوشش بسیار کم گیاهی .»

طراحی اقلیمی :

الف) بافت شهری و روستایی 

بهترین روش برای مقابله با شرایط سخت آب و هوایی این منطقه ایجاد سایه و استفاده از جریان باد است .
به طور کلی خصوصیات بافت شهری و روستائی در این کرانه به شرح ذیل است : 

1) « بافت شهری به صورت نیمه متراکم . 
2) بافت روستایی نسبتاً باز . 
3) فضای شهری نیمه محصور .
4) گسترش شهرها و روستاهای ساحلی در امتداد کنار ساحل و جهت آن رو به دریا .»
بافت شهرها و روستاهای ساحلی یک حالت بینابینی نسبت به بافت باز در سواحل جنوبی دریای خزر و بافت بسته مناطق مرکزی ایران دارد . 

ب) خصوصیات کلی فرم بنا در این نواحی :

1) « ساختمانهای به صورت حیاط مرکزی و نیمه درون گرا .
2) حداکثر استفاده از سایه و کوران هوا .
3) اتاقها در سمت جنوب با ارتفاع زیاد و پنجره ها بلند و کشیده .
4) ایوانها وسیع و مرتفع .
5) عدم وجود زیر زمین به دلیل رطوبت هوا .
6) طاقها غالباً مسطح . 
7) ساختمانها رو به نسیم و دریا و استفاده از بادگیر .
8) استفاده از سنگهای متخلخل ( مرجانی ) که عایق حرارتی و صورتی بسیار خوبی هستند . 

                                       
همیشه وجود حیاط مرکزی برابر با درونگرایی نیست . این مناطق را می توان حلقه اتصالی بین دو معماری درونگرا و برونگرا دانست . زیرا افزون بر بکارگیری حیاط در سازماندهی فضاهای مختلف از عناصری چون طارمه ( نوعی ایوان ) و شناشیل ( نوعی پیشگاه یا بالکن ) در نمای بیرونی و رو به فضای باز شهری استفاده شده است . 

ارتفاع اتاقها کاه تا چهار متر و یا بیشتر می رسد . دلیل این امر بدان جهت است که گرمای هوا در فضای داخل صعود کرده و در نتیجه دمای هوا در ارتفاع پایین تر اتاق کاهش می یابد و با وجود پنجره های زیر سقف در دو طرف اتاق ، هوای گرم تهویه می شود . خانه های بوشهر برای استفاده از وزش باد مناسب درطبقات گسترش یافته اند ولی خانه های بندر لنگه ، کنگ و عباس به وسیله ی بادگیر این عمل را انجام داده اند . 

« همانطور که گفتیم در مناطق گرم و مرطوب به علت بالا بودن سطح آبهای زیر زمینی ، زیر زمین احداث نمی شود اما در منطقه گرم و مرطوب دزفول و شوشتر نمونه های جالبی از زیر زمین به نام « شوادان » وجود دارد . ... این اتاقهای زیر زمینی گاهی تمام سطح زیر طبقه همکف را در برمی گرفته  و سقف آن حدود یک متر بالاتر از سطح حیاط بوده و مابقی در زیر زمین قرار داشته است ، بدین ترتیب روشنایی و تهویه اتاقها ی شبستان از طریق پنجره های بین حیاط و شبستان تأمین می شده است . شوادان شامل اتاق هایی است که حدود 6 الی 7 متر پایین تر از سطح حیاط است . ... دمای آنها حدود 25 درجه سانتیگراد می باشد . شوادانها دارای کانالهای عمودی جهت تأمین روشنایی بوده اند و قسمت نورگیر کانال در سطح حیاط قرار داشته است . بعضی از شوادان ها به وسیله بادگیر تهویه می شود . » 

ج) نوع مصالح   

در مناطق گرم و مرطوب مشکل اساسی گرمای بیش از حد است و ذخیره نمودن حرارت روز برای شب صحیح نمی باشد . به همین دلیل استفاده از مصالحی که دارای جرم حرارتی کم هستند و حرارت را در خود ذخیره نمی کنند ، مانند چوب مناسب می باشد . اما به دلیل وجود پوشش گیاهی بسیار اندک در این سواحل از چوب فقط برای بام ، در و پنجره استفاده می شود و برای بدنه ساختمان از مصالح بنایی که دارای جرم حرارتی بسیار زیاد است ، استفاده می شود و برای جبران  آن دیواره ها ضخیم ساخته می شوند . 

در کنار هور ها و مرداب های کنار رودخانه ها  و دریا و در مناطقی که نی وجود دارد ، اغلب خانه ها با حصیر ساخته می شود و افراد تنگدست در این نوع سر پناه ها زندگی می کنند . این نوع خانه ها کپر نامیده می شود . 

از دیگر مصالح مورد استفاده در ساخت بناها می توان به موارد زیر اشاره کرد : سنگ های لاشه سرخ و سفید وسیاه ، ملات گل ، گچ محلی ، چندل ( تیر های چوبی ) ، کنگو ( حصیر ) ، گرد ( شاخ های نخل – گل چرب ) . 


الف ) گیاهان و همسازی آنها با اقلیم 

در این مناطق درختان پوست نازک و نرمی دارند . آنها به پوست ضخیم برای محافظت در برابر خشکی احتیاجی ندارند . همچنین این پوست نازک سبب می شود که رشد گیاهان هوازی روی پوسته درخت سخت شود . درختان اغلب شمع ( پشتیبان ) در نزدیکی پایه دارند ، زیرا ریشه آنها اغلب سطحی بوده و رشد آنها برای اینکه از نور آفتاب استفاده کنند زیاد است . شکل برگها به شکلی تطبیق یافتند که باعث چکیدن آب از گیاه شود تا از رطوبت زیاد روی سطح برگ جلوگیری کند ، ریرا رطوبت زیاد باعث رشد باکتری و قارچ می شود . درختان در این ناحیه پهن برگ هستند . نمونه هایی از پوشش گیاهی این منطقه عبارتند از : نخل ، کنار ، حرا ، موز ، انبه ،بلوط ایرانی ، پسته وحشی ( در ارتفاعات بالا ) ، ارغوان وحشی و شقایق نعمانی و ... . 

نخل خرما : نخل دارای ساقه بلند و باریک و بدون شاخه می باشد که ارتفاع   آن گاهی به 30 متر می رسد . ساقه نخل از بقایای برگ های ریخته شده پوشیده شده است . ماکزیمم 20 تا 30 عدد به حالت سست در انتهای نخل به هم گرد آمده اند و برگها به شکل پر در دو سوی برگ دم می باشند . برگهای بالایی به سمت بالا صعود کرده و برگهای پایینی به سمت پایین خم شده اند . برگها چرم مانند ، خطی ، سقف و نوک تیز هستند . این خواص برگ باعث می شود آب به شکل قطره های کروی روی سطح برگ در آیند و به این ترتیب مانع از رطوبت پذیری برگ می شوند . این درخت به سرما حساس است و در مناطق گرم و مرطوب به علت نور خورشید رشد زیادی می کند .

منطقه حفاظت شده جنگل های حرا ( مانگرو ) : گونه جنگلی حرا از ویژگی های اکوسیستم سواحل جنوبی ایران است که به طور پراکنده از تنگه هرمز به سمت شرق و اقیانوس هند ، در سواحل عمان پدید آمده اند این جنگل ها در سواحل خلیج فارس در اطراف بندر لافت ، شمال جزیره قشم دیده می شوند . جنگل حرا در نواری به عرض پنجاه تا پانصد متر کشیده شده است . در زمان جزر ، درختان و بستر لجنی آنها از آب بیرون آمده و به صورت جزایری پراکنده نمایان می شوند . و در موقع مد ، تمامی جنگل حرا زیر آب رفته و ناپدید می شود درخت حرا آبشور دریا را شیرین کرده و از آن تغذیه می کنند . 

ب) جانوران و همسازی آنها با اقلیم : 

از جمله جانداران ویژه این منطقه می توان به : انواع ماهی ها ، فلامینگو ، پلیکان ، عقاب ماهیگیر ، لاک پشت های سبز و مارهی سمی و .. اشاره کرد . 

فیل : فیل ها به صورت خانوادگی زندگی می کنند و به وسیله یک فیل ماده رهبری می شوند . تقریباً 3 متر طول دارند و 60 تن هستند . فیل با نوک پایش و با قسمت چربی دار بافت در کف پا راه می رود . این اسفنج ضربه گیر به فیل کمک می کند که بدون سرو صدا راه رود . کف پای فیل برجسته و حفره دار است و به آن کمک می کند تا در زمین های مختلف راه برود پای فیل پنج انگشت دارد و انگشت های فیل در ماهیچه ها قرار گرفته اند . همه انگشت های فیل ناخن ندارند فیل با پای خود می تواند ریشه ها را از زمین بکند . با استفاده از کف پای فیل می توان سن فیل را تشخیص داد . در فیل های جوان کف پا چین و چروک دارد و در فیل های پیر ملایم تر است . پای جلویی فیل دایره ای و پای عقب آن بیشتر بیضی شکل است . پوست فیل کلفت نمی باشد مگر در قسمت پشت و بغل ها . پوست فیل حساس بوده و آنها برای جلوگیری از تابش آفتاب در گل می غلتند و پوست خود را با کثیفی می پوشانند . رنگ پوست آنها د رحالت عادی خاکستری مایل به سیاه می باشد . گوشهای بزرگ در فیلها باعث قدرت زیاد آنهات در شنوایی و آگاهی به موقع در هنگام خطر می باشد . همچنین سطح زیاد گوش به حیوان کمک می کند که حرارت اضافی بدن را دفع کند . هر فیل گوش منحصر به فرد خود را دارد و گوش او به منزاه اثر انگشت برای انسان می باشد . هچنین گوش یک وسیله تدافعی خوب محسوب می شود به این صورت که هنگام دفاع گوشهایش را به دو طرف باز می کند و فضای بزرگی در مقابل خطر ایجاد می کند . 

 




جدیدترین مطالب طراحی معماری
پربازدیدترین مطالب طراحی معماری